محمود حسن ديوبندى
مختصرى درباره علوم قرآن 31
تفسير كابلى (فارسى)
در عصر نبوت اكثر صحابهاى پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلّم قارى و حافظ قرآن بودند . چنانچه علامه ذهبى در " طبقات القراء " مىگويد : در عصر پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلّم جماعت زيادى از اصحاب حافظ كل قرآن كريم بودند كه از ميان اين عدهاى كثير در اكثر روايات از هفت قارى و حافظ كلام خداوندى كه هميشه به حفظ و اشاعهى تعليم قرآن اشتغال داشتند و شهرت زيادى دارند نام مىبريم : حضرت عثمان بن عفان ( رض ) ، حضرت على بن ابى طالب ( رض ) ، حضرت ابى بن كعب ( رض ) ، حضرت زيد بن ثابت ( رض ) ، حضرت عبد الله بن مسعود ( رض ) ، حضرت ابو الدرداء ( رض ) ، حضرت ابو موسى الاشعرى ( رض ) . . . در مفتاح السعاده به نقل از ابو الحسن اشعرى از صحابههاى ديگر از جمله حضرت ابو بكر صديق ( رض ) ، حضرت ابو هريره ( رض ) ، حضرت عبد اللّه بن عباس ( رض ) ، حضرت عبد اللّه بن سائب ( رض ) ، و ساير اصحاب گرانقدر آن حضرت صلّى اللّه عليه و آله و سلّم نامبرده شده است . به جا است در اين مبحث از زنان حافظ قرآن كه در صدر اسلام مىزيستهاند و از جملهى اصحاب آن پيامبر به شمار مىرفتند نيز نام ببريم ، هرچند كه زنان در عصر نبوت مانند مردان اكثرا حافظ و قارى قرآن بودند ولى از جمله كسانى كه قرآن را بطور كامل حفظ داشتهاند از ( 1 ) ام المؤمنين حضرت عائشه ( رض ) ، ( 2 ) ام المؤمنين حضرت ام سلمه ( رض ) ، ( 3 ) ام المؤمنين حضرت حفصه ( رض ) ، ( 4 ) حضرت ام ورقة بنت عبد اللّه بن الحارث ( رض ) در اكثر روايات ذكر شده است . شيوهى قرائت قرآن كريم نيز به دوره پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلّم و اصحاب كبار باز مىگردد . چنانچه شخص پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلّم فقط يك قرائت را انتخاب نموده بودند كه قرائت زيد بن ثابت باشد . و او در سال آخر حيات پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلّم قرائت خود را بر وى عرضه داشت . از اينرو حضرت زيد بن ثابت بر اين قرائت تا آخر حيات مىخواند و مسلمين نيز آن را انتخاب كرده و حتى قرآنها را در عصر حضرت ابو بكر صديق ( رض ) بر آن قرائت نوشتند ، و همانگونه كه تذكر رفت در عصر حضرت عثمان ( رض ) در اثر بروز اختلاف قرائتها دوباره آن را در مصاحف نوشته و به اكناف و شهرها پراكنده نمودند . در عصر اصحاب پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلّم هفت نفر از قاريان قرآن در ميان مردم معروف بودند : ( 1 ) حضرت على بن ابى طالب ( رض ) ، ( 2 ) حضرت عثمان بن عفان ( رض ) ، ( 3 ) حضرت ابى بن كعب ( رض ) ، ( 4 ) حضرت زيد بن ثابت ( رض ) ، ( 5 ) حضرت ابن مسعود ( رض ) ، ( 6 ) حضرت